Người giàu nhất thế giới phác thảo tầm nhìn của mình về tương lai của AI – và của nhân loại – với nhiều dự báo tạo nên cảm giác vừa háo hức vừa phải giật mình.
Theo cách tự nhìn nhận của mình, Elon Musk là một Cassandra thời hiện đại – người có khả năng dự đoán tương lai tốt hơn đa số, nhưng lại mang số phận không được người khác tin tưởng. “Mọi người không nhận ra rằng những gì tôi nói rồi sẽ trở thành hiện thực,” ông chia sẻ với The Economist trong cuộc phỏng vấn kéo dài 90 phút cho chuyên mục The Insider, được thực hiện tại một nhà máy Tesla khổng lồ ở Texas, nơi những chiếc xe điện tự lái rời khỏi dây chuyền sản xuất.
Có lẽ điều đó bắt nguồn từ việc những dự báo của ông trải dài từ mức độ đáng lo ngại đến hoàn toàn kỳ lạ. Musk dự đoán rằng trong vòng 5 năm tới, các hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể vượt tổng năng lực trí tuệ của toàn bộ loài người. Trong 10 năm tới, robot nơi công sở sẽ góp phần mở ra một kỷ nguyên “sung túc phi thường”, nơi tiền bạc trở nên vô nghĩa. Và trong vòng 20 năm, nước Anh sẽ bị cuốn vào nội chiến.
Tin hay không, những dự báo của Musk – người tháng trước thoáng chốc trở thành tỷ phú đầu tiên trên thế giới chạm mốc 1000 tỷ USD – vẫn đáng được xem xét nghiêm túc. Là động lực đứng sau Tesla và SpaceX, nhà sản xuất tên lửa đã chuyển mình thành một tập đoàn AI, ông là doanh nhân có ảnh hưởng lớn bậc nhất tới việc định hình tương lai. Tác động của ông – dựa trên tiền bạc và những thành tựu kỹ thuật xuất chúng – trải dài từ Nhà Trắng đến các điểm nóng toàn cầu như Ukraine. Với 240 triệu người theo dõi trên X, mạng xã hội mà chính ông đang sở hữu, các quan điểm của Musk, đặc biệt là những ý kiến gây tranh cãi, đều tạo ra hệ quả đáng kể.
Trong bộ trang phục với đôi bốt đen và áo khoác da mang logo Grok, chatbot do ông phát triển, Musk đôi lúc thể hiện sự quyết liệt và tập trung cao độ từng giúp ông tiên phong trong sản xuất hàng loạt xe điện cũng như đưa tên lửa tái sử dụng vào không gian bất chấp mọi hoài nghi. Nhưng ông cũng cho thấy xu hướng kiến tạo thực tại theo cách riêng của mình, đến mức trở nên cứng rắn và khó lay chuyển ở cả những lĩnh vực nằm ngoài chuyên môn.
Đây là cuộc phỏng vấn chuyên sâu đầu tiên của Musk kể từ khi SpaceX niêm yết công khai. Giá trị công ty từng tăng vọt lên 2,6 nghìn tỷ USD ngay sau khi giao dịch bắt đầu, trước khi giảm xuống còn 1,6 nghìn tỷ USD – thấp hơn 1/5 so với mức giao dịch ban đầu. Chủ đề chính của cuộc trò chuyện là trí tuệ nhân tạo. Theo Musk, đây là công nghệ có thể khiến ông chuyển từ trạng thái “hưng phấn sang kinh hãi” chỉ trong một ngày. Hiện tại, kết luận mang tính “triết học” của ông là “hãy nhìn vào mặt tích cực”.
Đó cũng là lựa chọn thuận cho lợi ích của chính ông. Musk tin rằng AI và robot cuối cùng sẽ đảm nhiệm phần lớn công việc kỹ thuật số lẫn lao động chân tay, khiến lao động của con người trở thành điều “không bắt buộc”. Vì mục tiêu đó, xAI (nay đổi tên thành SpaceXAI) đang phát triển các hệ thống thực hiện những nhiệm vụ tư duy như lập trình phần mềm, trong khi Tesla sản xuất robot hình người. Ông cũng dự định cung cấp năng lượng cho toàn bộ hệ sinh thái AI bằng những trung tâm dữ liệu đặt trong không gian.
Khi công việc không còn là nhu cầu thiết yếu, Musk cho rằng có thể sẽ cần tới các chương trình tái phân phối tài sản quy mô lớn nhằm bảo đảm “mức thu nhập phổ quát cao” cho con người. Tuy nhiên, dù người giàu nhất thế giới khẳng định sẵn sàng nộp “hàng nghìn tỷ USD tiền thuế”, ông cũng cho rằng tiền bạc sẽ trở nên không còn phù hợp trong vòng một thập kỷ tới. Vì vậy, theo ông, các chính phủ chỉ cần “gửi séc cho người dân”, bởi trong bối cảnh hàng hóa và dịch vụ được máy móc sản xuất gần như vô hạn, giảm phát sẽ là vấn đề nghiêm trọng hơn lạm phát.
Musk thừa nhận những rủi ro cận kề từ các hệ thống AI ngày càng mạnh hơn. Nhận thấy năng lực của các mô hình tiên phong đang tiến bộ nhanh chóng, ông ủng hộ đề xuất gần đây của Sir Demis Hassabis, đồng sáng lập Google DeepMind, về việc chính phủ Mỹ cần xây dựng một cơ chế tự quản qua đó, ngành công nghiệp AI sẽ tự kiểm tra các mô hình của mình nhằm phát hiện và ngăn chặn các nguy cơ. Musk cho rằng sáng kiến này nên được mở rộng sang Trung Quốc, đồng thời các phòng thí nghiệm AI hàng đầu – bao gồm cả những công ty Trung Quốc – nên có từ một đến hai tuần để kiểm tra lẫn nhau các mô hình mới nhất trước khi phát hành và báo cáo rủi ro cho chính phủ ở Washington cũng như Bắc Kinh. “Các đối thủ có thể giúp giữ cho nhau trung thực”, Musk nói.
Ông thậm chí còn gợi ý rằng, vì mục tiêu bảo đảm an toàn cho AI, ông có thể sẵn sàng gác lại bất hòa với Sam Altman, Giám đốc điều hành OpenAI, người mà ông đã có cuộc chiến pháp lý kéo dài liên quan đến những tranh cãi từ thời cả hai cùng sáng lập phòng thí nghiệm AI này. “Cuối cùng thì nếu cần nói chuyện, chúng tôi sẽ nói chuyện,” Musk cho biết, đồng thời nói thêm rằng cả hai có thể phải “gác lại khác biệt cá nhân vì lợi ích của thế giới”.
Trái với nhiều lãnh đạo AI khác như Dario Amodei của Anthropic, Musk dường như ít lo ngại hơn trước sự trỗi dậy của các phòng thí nghiệm Trung Quốc. Ông đánh giá cao những sản phẩm mới như Kimi K3 của Moonshot AI và cho rằng có “khả năng lớn” các công ty AI Trung Quốc sẽ trở thành “người dẫn đầu vào một thời điểm nào đó”, nhờ nguồn cung điện vượt trội so với Mỹ và năng lực sản xuất robot quy mô lớn. Ông cũng hài hước nhận xét rằng các video robot Trung Quốc “đập đầu nhau khá buồn cười”.
Musk phản đối nỗ lực của một số quan chức trong chính quyền Trump nhằm cấm doanh nghiệp Mỹ sử dụng các mô hình AI Trung Quốc, cho rằng điều đó sẽ không giúp ngăn cản các nhà phát triển Trung Quốc chiến thắng trong cuộc đua AI. Ông tin rằng Trung Quốc cuối cùng sẽ vượt qua tình trạng thiếu hụt chip tiên tiến – hệ quả từ các lệnh hạn chế xuất khẩu của Mỹ – bằng cách tự chế tạo máy quang khắc. Hiện nay, ASML của Hà Lan đang nắm độc quyền đối với dòng máy quang khắc tiên tiến nhất và bị cấm bán cho đối thủ chiến lược của Mỹ. Tuy nhiên, theo Musk, Trung Quốc đang “ở gần lời giải cho bài toán quang khắc hơn nhiều so với những gì đa số mọi người nghĩ”.
Doanh nhân liên tục khởi nghiệp này cũng không hề né tránh việc thừa nhận quyền lực mình đang nắm giữ. Ông cho rằng AI cuối cùng sẽ kiểm soát gần như mọi thứ và việc ông duy trì quyền chi phối tại SpaceX (nắm hơn 80% quyền biểu quyết) nhằm bảo đảm mục tiêu dài hạn là đưa nhân loại trở thành loài đa hành tinh với một thuộc địa trên sao Hỏa, ngay cả khi điều đó ảnh hưởng tới lợi nhuận ngắn hạn.
Về ảnh hưởng chính trị tại Mỹ, nơi tiền bạc và sức ảnh hưởng của ông góp phần đưa Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025 và từng giúp Musk giữ vai trò tinh giản bộ máy liên bang trong một thời gian ngắn, ông thừa nhận mình đã can dự quá sâu. “Thành thật mà nói, tôi đã đi quá xa.”
Tuy vậy, ông không có dấu hiệu từ bỏ vai trò phát ngôn liên quan đến các vấn đề địa chính trị. Dù mạng vệ tinh Starlink của SpaceX đã hỗ trợ Ukraine chống lại cuộc chiến với Nga bằng cách cung cấp kết nối internet, Musk vẫn khẳng định bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng nên được ưu tiên thực hiện bao gồm những nhượng bộ lãnh thổ dành cho bên phát động chiến tranh. Ông mô tả cách truyền thông phản ánh phe cực hữu châu Âu là “sai lệch, gây hiểu nhầm và vô nghĩa”, đồng thời cho rằng đây chỉ là những “người bình thường” mong muốn thành phố an toàn, biên giới được kiểm soát và chi tiêu hợp lý.
Những lời cảnh báo của Musk về nguy cơ nội chiến tại Anh xuất phát từ niềm tin rằng làn sóng nhập cư của những người mang các tư tưởng “đối nghịch với các giá trị phương Tây” sẽ dẫn tới một cuộc đối đầu trong tương lai. Khi được hỏi liệu ông có bài Hồi giáo hay không, Musk trả lời: “Tôi chống lại vấn nạn hiếp dâm và giết người. Tôi phản đối việc áp đặt các quy tắc và luật lệ trái với những gì chúng ta đã chấp nhận ở phương Tây, và thật đáng tiếc khi truyền thông truyền thống, như chính The Economist, không nhận ra điều đó.”
Tuy nhiên, cuộc phỏng vấn vẫn chưa thấy rõ tầm nhìn u ám của ông về tương lai bên ngoài nước Mỹ hòa hợp thế nào với sự lạc quan gần như không tưởng về AI. Thực tế, đôi lúc chính Musk cũng tự đặt câu hỏi liệu tất cả có hợp lý hay không. Ông cho biết có những thời điểm mình tin vào giả thuyết rằng vũ trụ thực chất là một mô phỏng máy tính do người ngoài hành tinh tạo ra. “Những điều tôi đang làm quá sức phi lý đến mức khó tin rằng chúng là thật.”
