Bóng đá từ lâu được xem là môn thể thao của cảm xúc, của bản sắc quốc gia và cộng đồng. Nhưng với FIFA, tổ chức quyền lực nhất của bóng đá thế giới, World Cup cũng là một cỗ máy kinh doanh khổng lồ. Và giờ đây, FIFA muốn biến một phần giá trị thương mại đó thành tài sản có thể bán cho các nhà đầu tư.
Kế hoạch mới được công bố cuối tháng 7/2026 đã nhanh chóng châm ngòi cho một trong những cuộc tranh cãi lớn nhất trong làng bóng đá quốc tế nhiều năm qua. Những người ủng hộ cho rằng đây là cách để FIFA huy động nguồn lực cho sự phát triển toàn cầu của môn thể thao vua. Trong khi đó, các nhà phê bình lo ngại rằng linh hồn của bóng đá đang dần bị nhường chỗ cho lợi ích tài chính.
Một thương vụ trị giá hàng tỷ USD
Sau thành công thương mại của World Cup 2026, FIFA tuyên bố sẽ thành lập một công ty con mang tên FIFA Forward Enterprise (FFE) nhằm tập trung toàn bộ hoạt động kinh doanh liên quan đến các giải đấu của tổ chức. Các mảng được đưa vào FFE bao gồm bản quyền truyền hình, tài trợ, bán vé, cấp phép thương mại và công tác tổ chức các kỳ World Cup nam và nữ.
Theo kế hoạch, FFE được định giá khoảng 20 tỷ USD. FIFA dự định bán tối đa khoảng 20% cổ phần cho các nhà đầu tư bên ngoài, qua đó huy động khoảng 4,2 tỷ USD tiền vốn mới. Tổ chức này khẳng định nguồn tiền sẽ giúp tăng ngân sách hỗ trợ cho 211 liên đoàn thành viên trên toàn thế giới và thúc đẩy sự phát triển của bóng đá tại các quốc gia còn hạn chế nguồn lực.
Chủ tịch FIFA Gianni Infantino mô tả đây là bước đi cần thiết để đưa hoạt động thương mại của bóng đá sang một giai đoạn phát triển mới, với một cơ cấu vận hành chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. FIFA cũng nhấn mạnh rằng họ vẫn sẽ giữ quyền kiểm soát cuối cùng đối với các giải đấu, các quyết định thể thao và toàn bộ hoạt động quản trị.
UEFA phản ứng dữ dội
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với lập luận đó.
Ngay sau khi kế hoạch được công bố, UEFA, cơ quan quản lý bóng đá châu Âu, đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ. Theo UEFA, bóng đá không phải là tài sản riêng của FIFA để mang ra mua bán. Tổ chức này cho rằng việc chuyển một phần giá trị thương mại của World Cup cho các nhà đầu tư tài chính là hành động vượt qua ranh giới chấp nhận được.
Một số nguồn tin được dẫn lại trong các bài phân tích cho biết UEFA thậm chí đã cân nhắc các biện pháp phản đối quyết liệt hơn nếu kế hoạch được triển khai. Tranh cãi này cũng làm nổi bật cuộc cạnh tranh quyền lực vốn đã kéo dài nhiều năm giữa FIFA và UEFA về việc ai sẽ định hình tương lai của bóng đá thế giới.
Đối với UEFA, vấn đề không chỉ nằm ở khía cạnh tài chính. Nỗi lo lớn hơn là việc các quỹ đầu tư và nhà đầu tư tư nhân, dù không trực tiếp điều hành giải đấu, sẽ có khả năng tạo ra áp lực nhằm tối đa hóa lợi nhuận từ World Cup.
Khi nhà đầu tư bước vào sân bóng
Trong vài thập kỷ qua, dòng vốn tư nhân đã xuất hiện ngày càng nhiều trong ngành thể thao. Từ các giải đua xe, golf chuyên nghiệp đến các câu lạc bộ bóng đá, sự tham gia của các quỹ đầu tư đã trở thành xu hướng phổ biến.
Những nhà đầu tư này thường tìm kiếm cơ hội tăng trưởng dài hạn. Khi bỏ hàng tỷ USD để mua cổ phần, họ đương nhiên kỳ vọng tài sản của mình gia tăng giá trị theo thời gian. Và đó chính là điều khiến nhiều người lo ngại.
Nếu mục tiêu quan trọng nhất là tăng doanh thu, World Cup có thể đối mặt với áp lực mở rộng quy mô, tăng số trận đấu, bán thêm quyền thương mại hoặc khai thác khán giả mạnh mẽ hơn. Giá vé có thể tiếp tục tăng. Các quyết định lựa chọn quốc gia đăng cai cũng có thể bị chi phối nhiều hơn bởi tiềm năng thương mại thay vì các yếu tố phát triển bóng đá.
FIFA khẳng định những kịch bản đó sẽ không xảy ra vì họ vẫn nắm quyền kiểm soát. Tuy nhiên, các nhà quan sát cho rằng trong thực tế, khi một doanh nghiệp có cổ đông bên ngoài, áp lực tạo tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận gần như là điều không thể tránh khỏi.
Yếu tố chính trị làm tăng tranh cãi
Sự xuất hiện của cái tên Joshua Kushner, nhà sáng lập quỹ đầu tư Thrive Capital, càng khiến cuộc tranh luận trở nên nóng hơn. Thrive Capital được cho là đang tham gia đàm phán để dẫn dắt vòng đầu tư vào FFE.
Điều gây chú ý là Joshua Kushner là em trai của Jared Kushner, con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump. Dù các báo cáo cho biết Jared Kushner không tham gia đầu tư vào thương vụ này, mối liên hệ gia đình vẫn làm dấy lên những chỉ trích mới nhằm vào Chủ tịch FIFA Gianni Infantino, người được cho là có quan hệ gần gũi với ông Trump.
Các nhà phê bình cho rằng điều này có thể làm gia tăng nghi ngờ về tính minh bạch của thương vụ, đặc biệt trong bối cảnh FIFA từng nhiều lần đối mặt với các cáo buộc liên quan đến quản trị và xung đột lợi ích trong quá khứ.
Tương lai của bóng đá hay của Phố Wall?
Về bản chất, cuộc tranh cãi không đơn thuần xoay quanh một thương vụ đầu tư trị giá 4,2 tỷ USD. Nó phản ánh câu hỏi lớn hơn về tương lai của bóng đá trong thời đại tài chính hóa mọi lĩnh vực của nền kinh tế.
Những người ủng hộ tin rằng việc thu hút vốn tư nhân sẽ giúp FIFA mở rộng quy mô phát triển bóng đá toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia nghèo hơn. Trong khi đó, những người phản đối lo ngại rằng một khi World Cup trở thành một loại tài sản đầu tư, mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận sẽ dần lấn át các giá trị truyền thống của môn thể thao này.
Dù kết quả cuối cùng ra sao, kế hoạch của FIFA đã mở ra một cuộc tranh luận quan trọng: World Cup là một di sản văn hóa toàn cầu hay là một tài sản thương mại có thể đem bán một phần cho các nhà đầu tư? Câu trả lời cho câu hỏi đó có thể sẽ định hình cách môn thể thao được yêu thích nhất thế giới vận hành trong nhiều thập kỷ tới.
