Giải bóng đá lớn nhất hành tinh từ lâu đã đi cùng bê bối, nghi kỵ và vô vàn tranh cãi. Với quyết định mới nhất của FIFA , hoãn án treo giò 1 cầu thủ Mỹ để anh này kịp vào sân ở một trận knock-out quan trọng, lại thêm một góc khuất đen tối nữa phủ trùm lên chiếc cúp vàng World Cup 2026.
Ngay từ thuở ban đầu, World Cup đã gắn liền với rắc rối và tai tiếng. Trọng tài người Thụy Điển, người cầm còi cả trận bán kết lẫn chung kết World Cup tại Italia năm 1934 đã bí mật dùng bữa tối với Benito Mussolini, nhà độc tài Italia, vào đêm trước trận bán kết? Liệu ông có thiên vị đội chủ nhà, qua đó mở đường cho chức vô địch của Italy? Đến nay, những nghi ngại ấy vẫn chưa hoàn toàn biến mất, dù không có bằng chứng rõ ràng.
Sân vận động của kỳ World Cup đầu tiên tại Uruguay năm 1930 không kịp hoàn thành đúng hạn. Đội châu Phi duy nhất dự kiến góp mặt, Ai Cập, thì lỡ tàu theo đúng nghĩa đen. Còn Uruguay, nhà vô địch năm đó, tức giận vì quá ít đội châu Âu tham dự đến mức đã tẩy chay World Cup của Mussolini bốn năm sau trên đất Italia – lần duy nhất trong lịch sử một nhà đương kim vô địch không dự giải…
Những chủ nhà bị ngờ vực
Cũng như Italia năm 1934, nước chủ nhà World Cup thường bị nghi ngờ giở trò sau hậu trường. Khi giải đấu diễn ra tại Anh năm 1966, phần lớn Mỹ Latin tin rằng mọi thứ đã được sắp đặt để có lợi cho đội chủ nhà – đội mà tất cả đều biết, sau đó đã lên ngôi vô địch – hoặc thiên vị các đội châu Âu. Đội trưởng Argentina bị truất quyền thi đấu trong trận cầu căng thẳng với Anh, còn một trọng tài người Anh đuổi hai cầu thủ Uruguay trong trận gặp Tây Đức.
Đến năm 2002, khi World Cup được đồng tổ chức tại Nhật Bản và Hàn Quốc, đến lượt người châu Âu cảm thấy mình bị xử ép. Hàn Quốc lần lượt loại Italy sau khi trọng tài không công nhận một bàn thắng của Italy và đuổi một ngôi sao của họ, rồi loại Tây Ban Nha trong một trận đấu khác cũng đầy tranh cãi. “Cứ như thể họ ngồi quanh một chiếc bàn rồi quyết định tống chúng tôi ra khỏi giải”, Franco Frattini, một bộ trưởng Italy, than phiền.
Trọng tài không phải nguồn cơn duy nhất của các cáo buộc gian lận. Mussolini còn đi tiên phong ở một cách khác: tăng cường sức mạnh ĐTQG bằng việc nhập tịch chóng vánh cho các cầu thủ nước ngoài tài năng. Trong thập niên 1930, Italy đưa về một loạt cầu thủ từ Mỹ Latin. Năm cầu thủ trong đội hình năm 1934 của họ trước đó từng khoác áo Argentina hoặc Brazil. Gần đây, một ví dụ còn gây chướng mắt hơn: Qatar nhập tịch ba cầu thủ Brazil để tăng cơ hội giành vé dự World Cup 2006 dù rằng ngay trước đó, FIFA năm 2004 đã ra quy định rằng cầu thủ muốn đổi đội tuyển quốc gia phải có mối liên hệ rõ ràng với quốc gia mới.
Một dạng gian lận khác là tìm cách làm suy yếu đối thủ. Người Anh vẫn tin rằng nhiều chiêu trò bẩn đã phủ bóng lên World Cup 1970 tại Mexico. Đội trưởng Bobby Moore bị bắt ngay trước giải tại Colombia với cáo buộc đánh cắp một chiếc vòng tay; còn thủ môn Gordon Banks phải vắng mặt trong trận đấu khiến Anh bị loại vì đau bụng, do ông uống một chai bia đáng ngờ. Một bài viết gần đây trên Observer (Anh) đã đào lại nghi vấn rằng Banks bị CIA đầu độc nhằm giúp củng cố một chế độ độc tài đang lung lay ở Brazil bằng một chiến thắng bóng đá được lòng dân. Năm 1998, khi Brazil thua Pháp trong trận chung kết tại Paris, cũng có cáo buộc rằng màn trình diễn dưới sức của tiền đạo ngôi sao Ronaldo là hậu quả của một vụ đầu độc.
Những thuyết âm mưu như vậy vẫn sống dai cho thấy người ta quan tâm đến World Cup đến mức nào. Theo FIFA, 1,5 tỷ người đã xem trận chung kết năm 2022 trên truyền hình. Sự quan tâm ấy tạo ra những dòng tiền khổng lồ từ bản quyền phát sóng, tài trợ, cấp phép thương mại, bán vé và dịch vụ trực tiếp tại sân. FIFA, dù là một tổ chức phi lợi nhuận, dự kiến thu về 8,9 tỷ đô la ở World Cup 2026. Phần lớn số tiền này chảy tới 211 liên đoàn bóng đá quốc gia thành viên và 6 liên đoàn khu vực. Nhưng do không có quy định rõ ràng về cách phân bổ nguồn lợi ấy, các thành viên FIFA có lý do để im lặng trước tình trạng quản lý yếu kém hoặc tham nhũng trong tổ chức.
Một cuộc điều tra năm 2015 của giới chức Mỹ và Thụy Sĩ đã phơi bày tình trạng nhận hối lộ ở quy mô đáng kinh ngạc: hơn 40 quan chức FIFA bị truy tố. Chủ tịch FIFA khi đó, Sepp Blatter, người Thụy Sĩ, buộc phải từ chức, dù sau này được tuyên trắng án. Người từng được xem là ứng viên kế nhiệm ông, Jeffrey Webb từ Quần đảo Cayman, đã nhận tội với một số cáo buộc. Cuối cùng, người thay thế Blatter là Gianni Infantino, cũng là người Thụy Sĩ. Ngay cả trước bê bối ấy, FIFA đã mang tiếng là một cỗ máy kiếm tiền vận hành vì lợi ích của các quan chức và phe cánh. Nếu không, nhiều người hỏi, vì sao lại trao quyền đăng cai World Cup cho một nơi không phù hợp cả về khí hậu lẫn văn hóa như Qatar, chủ nhà vòng chung kết năm 2022?
Con cưng của quyền lực
Những cải cách của chủ tịch FIFA đương nhiệm Infantino chẳng giúp xóa đi hình ảnh mờ ám ấy là bao. Giống hai người tiền nhiệm nắm quyền lâu năm là Sepp Blatter và João Havelange, Infantino tỏ ra rất giỏi kết giao với giới quyền lực. Ông từng nhận Huân chương Hữu nghị từ Tổng thống Nga Vladimir Putin và vào năm ngoái còn tự lập ra một giải thưởng, Giải Hòa bình FIFA, để trao cho Tổng thống Mỹ Donald Trump. Sự “linh hoạt” của lãnh đạo FIFA trước những người cầm quyền phần nào giải thích một trong những lợi thế lớn nhất của tổ chức này: khả năng kỳ lạ trong việc thản nhiên vượt qua các cơn sóng địa chính trị, miễn là World Cup và những khoản lợi khổng lồ mà nó tạo ra vẫn được bảo toàn.
Việc Đức sáp nhập Áo năm 1938 khiến giải đấu 16 đội năm đó thiếu mất một đội, nhưng FIFA không để chuyện ấy làm hỏng cuộc chơi. Việc Nga sáp nhập Crimea năm 2014 cũng không ngăn nước này đăng cai World Cup 2018. Nếu Canada nghe theo những lời gợi ý của ông Trump để trở thành bang thứ 51 của Mỹ trước kỳ World Cup năm nay, thì có lẽ ông Infantino vẫn sẽ giữ vẻ bình thản.
Hành trình của Iran ở World Cup này cũng là chuyển dở khóc dở cười vì chủ nhà Mỹ gây khó đủ đường. Iran phải đóng quân tại thành phố Tijuana, Mexico, thay vì kế hoạch ban đầu là tập huấn ở Tucson, bang Arizona dù cả ba trận vòng bảng đều diễn ra trên lãnh thổ Mỹ. Iran phải bay sang Mỹ 1 ngày trước mỗi trận, rồi rời đi vào ngày hôm sau, thậm chí sau trận gặp New Zealand hôm 14/6, họ bị yêu cầu trở lại thành phố Tijuana của Mexico ngay trong đêm. FIFA từng cam kết sẽ hỗ trợ Iran giải quyết vấn đề visa và lưu trú nhưng thực tế đội tuyển này gần như bị bỏ mặc cho đến khi rời giải.
Mới nhất, và có lẽ cũng gây sốc nhất: ông Trump đã trực tiếp gọi điện cho Infantino (điều này được chính Trump xác nhận trên MXH) và ngay sau đó, FIFA huỷ quyết định treo giò đối với ngôi sao tuyển Mỹ Folarin Balogun. Tiền vệ quan trọng này bị thẻ đỏ trực tiếp ở vòng 1/16, mặc nhiên bị treo giò trận Mỹ-Bỉ ở vòng 1/8 nhưng thực tế anh đã được “giải cứu” khi FIFA áp dụng “quy định đặc biệt”. Rất bất thường, gây vô vàn bất bình nhưng có vẻ như với FIFA thì không có gì là kỳ lạ. Nực cười là dù Balogun “bị đẩy” vào sân (chưa chắc anh ta đã mong muốn điều này) thi đấu tới 92 phút, nhưng cuối cùng Mỹ vẫn thua Bỉ tới 1-4 và chấm dứt giấc mơ World Cup ở đây. Thật cay đắng!
Bằng cách mở rộng giải đấu từ 32 lên 48 đội, FIFA không chỉ làm tăng mạnh số vé có thể bán và số trận có thể phát sóng, mà còn mở rộng cả không gian cho xung đột, bất bình và bê bối. “Tôi hy vọng chúng ta sẽ tổ chức một kỳ World Cup để thật sự đoàn kết thế giới”, ông Infantino nói đầy lạc quan trước khi World Cup 2026 khởi tranh. Nhưng với bao bất công trong cách FIFA và chủ nhà Mỹ đối xử với Iran ở vòng bảng, hay mới nhất là chuyện tẩy trắng án phạt của cầu thủ Mỹ ở vòng 1/8, có lẽ những bức xúc và nghi ngờ không những không thể xoá bỏ mà tiếp tục được phủ dày lên sau mỗi kỳ World Cup.
