Pick365

Trong nhiều thập kỷ, robot hình người chỉ tồn tại trong trí tưởng tượng của khoa học viễn tưởng, từ Star Wars đến Blade Runner. Tuy nhiên, những cỗ máy biết đi, biết quan sát, biết nghe và có thể tương tác trực tiếp với thế giới vật lý đang dần bước ra khỏi màn ảnh để trở thành một ngành công nghiệp mới có quy mô hàng nghìn tỷ USD.

Ở trung tâm của cuộc đua này là Unitree, công ty robot có trụ sở tại Hàng Châu (Trung Quốc), do kỹ sư trẻ Vương Tinh Tinh (Wang Xingxing) sáng lập. Chỉ trong chưa đầy một thập kỷ, Unitree đã đi từ một startup nhỏ chuyên sản xuất robot bốn chân trở thành một trong những tên tuổi nổi bật nhất của ngành robot hình người toàn cầu.

Minh chứng rõ nhất cho tham vọng của Unitree là GD01, mẫu robot mecha cao khoảng 2,7 mét, nặng gần nửa tấn và có khoang chứa người điều khiển bên trong thân máy. Robot này có thể di chuyển bằng hai hoặc bốn chân, đồng thời sở hữu cánh tay đủ mạnh để thực hiện những nhiệm vụ mà trước đây chỉ thấy trong phim khoa học viễn tưởng.

Ý tưởng chế tạo GD01 xuất phát từ một nguồn cảm hứng khá bất ngờ. Sau khi xem một trận UFC, Vương Tinh Tinh nảy ra suy nghĩ về việc tạo ra robot dành cho các cuộc thi đối kháng, rồi tiếp tục phát triển ý tưởng thành một cỗ máy khổng lồ có thể chở người bên trong. Ông cũng thừa nhận đã tham khảo hình ảnh robot trong bộ phim Avatar của đạo diễn James Cameron.

Dù GD01 tạo ra sức hút mạnh mẽ về mặt truyền thông, giới chuyên môn cho rằng tương lai thực sự của ngành không nằm ở những cỗ máy khổng lồ mà ở các robot hình người cỡ nhỏ hơn như mẫu G1 của Unitree. Đây là những robot được thiết kế để làm việc trong nhà máy, kho hàng, bệnh viện, cửa hàng bán lẻ hoặc trong gia đình.

Một thị trường khổng lồ đang hình thành

Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley dự báo đến năm 2035 có thể có tới 13 triệu robot hình người hoạt động trên toàn thế giới. Con số này tương đương dân số của cả một quốc gia cỡ trung bình. Đến năm 2050, lượng robot hình người có thể tăng lên 1 tỷ đơn vị và tạo ra một ngành công nghiệp trị giá khoảng 5.000 tỷ USD.

Những dự báo này phản ánh niềm tin ngày càng lớn của giới công nghệ rằng robot hình người sẽ trở thành bước tiến tiếp theo sau điện thoại thông minh, điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo tạo sinh.

Khác với các loại robot công nghiệp truyền thống vốn chỉ thực hiện một nhiệm vụ cố định trong môi trường cố định, robot hình người được kỳ vọng có thể hoạt động trong không gian được thiết kế dành cho con người. Chúng có thể mở cửa, leo cầu thang, nhận lệnh bằng giọng nói, di chuyển đồ vật và thực hiện hàng loạt công việc đa dạng mà không cần thay đổi hạ tầng.

Đây chính là lý do nhiều tập đoàn công nghệ lớn đã nhảy vào cuộc đua.

Tesla đang phát triển robot Optimus với tham vọng sản xuất hàng triệu đơn vị mỗi năm. Figure đưa robot của mình vào làm việc tại nhà máy BMW ở Mỹ. Agility Robotics ký kết hợp tác với nhiều doanh nghiệp công nghiệp lớn. Nvidia, Google DeepMind, Alibaba và hàng loạt công ty AI khác cũng đang đầu tư mạnh vào các công nghệ nền tảng dành cho robot thế hệ mới.

Trung Quốc nổi lên như trung tâm của cuộc đua

Nếu Mỹ vẫn là nơi sản sinh nhiều công nghệ AI tiên tiến, thì Trung Quốc đang nổi lên như cường quốc sản xuất robot hình người. Hiện có hơn 140 doanh nghiệp Trung Quốc tham gia lĩnh vực này. Chính phủ Trung Quốc coi robot hình người là một “công nghệ đột phá” tương đương điện thoại thông minh và xe điện, đồng thời xem đây là lĩnh vực có ý nghĩa kinh tế và an ninh quốc gia.

Các địa phương trên khắp Trung Quốc đã thành lập nhiều quỹ đầu tư mới với tổng giá trị hơn 26 tỷ USD để thúc đẩy AI và robot. Riêng Unitree được hưởng lợi từ hệ sinh thái công nghệ mạnh mẽ của Hàng Châu, nơi đang trở thành một trong những trung tâm đổi mới quan trọng nhất của Trung Quốc.

Giá robot G1 đã giảm từ khoảng 16.000 USD xuống còn 13.500 USD chỉ sau 18 tháng. Mẫu R1 thậm chí có giá dưới 5.000 USD. Giá robot bốn chân của công ty cũng giảm mạnh trong vài năm qua, từ khoảng 45.000 USD xuống còn dưới 2.000 USD.

Lợi thế lớn nhất của Unitree nằm ở khả năng kiểm soát chuỗi sản xuất, đặc biệt là bộ truyền động cơ học, bộ phận được xem là “cơ bắp” của robot và chiếm phần lớn chi phí chế tạo.

Bài toán khó nhất vẫn chưa được giải

Dù phần cứng robot phát triển rất nhanh, giới chuyên gia cho rằng trở ngại lớn nhất hiện nay nằm ở phần mềm. Các robot ngày nay có thể chạy, nhảy, nhào lộn hoặc thực hiện những màn biểu diễn ấn tượng. Tuy nhiên, chúng vẫn thiếu khả năng hiểu thế giới theo cách con người hiểu.

Nếu một robot được yêu cầu nhặt một cây bút trên bàn và đặt sang vị trí khác, các kỹ sư thường phải huấn luyện hoặc lập trình cho nó hàng loạt thao tác chi tiết. Trong khi đó, một con người chỉ cần nghe câu lệnh “mang cây bút lại đây” là có thể tự hiểu mục tiêu cần thực hiện.

Khoảng cách giữa hai khả năng này được gọi là “generalization gap” hay “khoảng cách tổng quát hóa”. Theo Vương Tinh Tinh, đây là vấn đề khó khăn nhất mà toàn bộ cộng đồng robot học toàn cầu đang đối mặt.

Để robot trở nên hữu ích trong đời sống hàng ngày, chúng phải học cách hiểu những tình huống chưa từng gặp trước đó, thay vì chỉ thực hiện các lệnh đã được lập trình sẵn. Ví dụ, thay vì được dạy từng bước để đi mua hàng, robot cần hiểu được yêu cầu “ra cửa hàng tạp hóa” và tự tìm cách hoàn thành nhiệm vụ.

Dữ liệu là chiến trường mới

Nếu AI tạo sinh được xây dựng trên kho dữ liệu khổng lồ từ Internet, robot lại cần loại dữ liệu hoàn toàn khác: dữ liệu thao tác trong thế giới thật. Điều này khiến quá trình phát triển robot trở nên tốn kém và chậm hơn rất nhiều.

Để dạy robot gấp quần áo, sắp xếp đồ vật hoặc pha đồ uống, các kỹ sư phải thu thập hàng nghìn giờ dữ liệu mô tả chuyển động của con người trong các tình huống thực tế. Khi môi trường thay đổi, chỉ cần ánh sáng khác đi hoặc vật thể dịch chuyển một chút, hiệu suất của robot có thể giảm mạnh.

Đó là lý do cuộc cạnh tranh hiện nay đang dần xoay quanh việc thu thập dữ liệu hơn là sản xuất phần cứng. Nhiều công ty đã triển khai các chương trình đặc biệt chỉ nhằm ghi lại dữ liệu ba chiều từ môi trường sống và làm việc của con người để huấn luyện AI cho robot.

Song song với đó, các hãng công nghệ đang phát triển các mô hình VLA (Vision-Language-Action), tức mô hình kết hợp thị giác, ngôn ngữ và hành động nhằm giúp robot hiểu được yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên rồi chuyển thành hành vi vật lý.

Chờ một “khoảnh khắc ChatGPT”

Vương Tinh Tinh tin rằng ngành robot hình người cuối cùng cũng sẽ có một “khoảnh khắc ChatGPT”. Đó là thời điểm robot đạt đến năng lực tổng quát hóa đủ cao để có thể thực hiện phần lớn các yêu cầu bằng lời nói trong những môi trường chưa từng gặp trước đây. Khi điều đó xảy ra, robot có thể được triển khai rộng rãi trong thương mại và đời sống.

Một số chuyên gia cho rằng bước ngoặt này có thể đến trong vài năm tới, những người khác cho rằng sẽ cần lâu hơn. Dù vậy, hầu hết đều thống nhất rằng nếu thành công, tác động của robot hình người sẽ rất sâu rộng.

Ước tính khoảng 600 triệu người đã xem các video robot hình người H2 và G1 của Unitree biểu diễn côn nhị khúc và nhào lộn trong chương trình Gala Tết Nguyên đán hồi tháng 2/2026. Đây là năm thứ hai liên tiếp robot Unitree giữ vai trò tâm điểm của chương trình.

Trong kịch bản lạc quan, robot sẽ đảm nhận các công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc lặp lại, giúp con người có nhiều thời gian hơn cho các hoạt động sáng tạo và giá trị cao hơn. Trong kịch bản bi quan, hàng triệu việc làm có thể bị thay thế, sự giàu có tập trung vào một số ít chủ sở hữu công nghệ và xã hội phải đối mặt với những thách thức mới về an sinh, thu nhập và vai trò của lao động con người.

Khi robot ngày càng thông minh và kết nối mạng nhiều hơn, các nguy cơ an ninh cũng gia tăng. Thực tế, từng xuất hiện lỗ hổng bảo mật trên robot chó của Unitree, khiến bên thứ ba có thể truy cập thông tin vị trí, camera hoặc điều khiển robot từ xa. Công ty sau đó đã phải đóng các dịch vụ liên quan đến khai thác loạt robot này.

Ngoài ra còn có mối lo quen thuộc từ các tác phẩm khoa học viễn tưởng: điều gì sẽ xảy ra nếu một robot đủ mạnh, đủ thông minh nhưng hoạt động sai cách, không theo chủ ý của con người? Các tập đoàn robot khẳng định hệ thống an toàn luôn là ưu tiên hàng đầu. Tuy nhiên, ngay cả những robot hiện đại ngày nay cũng từng ghi nhận một số sự cố va chạm ngoài ý muốn trong lúc biểu diễn hoặc thử nghiệm.

Bên cạnh vấn đề kỹ thuật, ngành công nghiệp còn phải vượt qua rào cản tâm lý được gọi là “thung lũng kỳ lạ”. Khi robot ngày càng giống con người, con người có thể cảm thấy vừa quen thuộc vừa bất an. Đây có thể là thách thức lớn nếu robot muốn bước vào các gia đình với vai trò bạn đồng hành hoặc người chăm sóc.

Tương lai vẫn đang được viết

Tại trụ sở Unitree, GD01 vẫn chỉ là một nguyên mẫu đầy tham vọng. Ngay chính nhà sáng lập của nó cũng thừa nhận công nghệ robot hình người vẫn còn ở giai đoạn đầu và sẽ cần thêm thời gian để phổ biến trên quy mô lớn.

Tuy nhiên, giống như máy tính cá nhân trong thập niên 1980 hay điện thoại thông minh đầu những năm 2000, robot hình người đang dần chuyển từ phòng thí nghiệm sang thế giới thực. Câu hỏi không còn là liệu chúng có xuất hiện hay không, mà là khi nào chúng sẽ đạt đến năng lực đủ để trở thành một phần quen thuộc của đời sống hàng ngày.

Nếu dự báo của ngành công nghiệp trở thành hiện thực, vài thập kỷ tới có thể chứng kiến sự xuất hiện của hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ robot biết đi lại, giao tiếp và làm việc cùng con người. Và khi đó, cuộc cách mạng công nghệ tiếp theo sẽ không còn nằm trên màn hình máy tính hay điện thoại, mà sẽ hiện diện bằng xương bằng thép ngay bên cạnh chúng ta.