Đó lẽ ra phải là một “đội hình trong mơ”. Một bên là vị chính trị gia góp công lớn giúp Milan – Cortina giành quyền đăng cai Thế vận hội Mùa đông 2026, bên còn lại là cựu danh thủ được nhiều người xem như gương mặt tiêu biểu của bóng đá Italy.
Khi tân chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Italy (FIGC) Giovanni Malagò công bố vào đầu tháng 7 rằng ông đã thuyết phục được Paolo Maldini đảm nhận vai trò Giám đốc kỹ thuật, bộ đôi này nhanh chóng được ca ngợi là hy vọng lớn nhất để vực dậy đội tuyển quốc gia. Nếu chưa thể đưa Italy trở lại vị thế bá chủ thế giới như thời hoàng kim, thì ít nhất cũng trả lại cho đội tuyển sự tôn nghiêm và niềm kiêu hãnh.
Italy, nhà vô địch World Cup bốn lần, không nằm trong số 48 đội góp mặt tại ngày hội bóng đá thế giới diễn ra ở Mỹ, Canada và Mexico mùa hè này sau khi không thể giành vé dự giải lần thứ ba liên tiếp.
Thất bại trên chấm luân lưu trước Bosnia và Herzegovina ở trận chung kết nhánh play-off hồi tháng 3 đã châm ngòi cho một cuộc điều tra và chỉ trích quy mô lớn. Những yêu cầu đòi từ chức cuối cùng đã được đáp ứng khi Gabriele Gravina, Gianluigi Buffon và Gennaro Gattuso lần lượt rời vị trí. FIGC buộc phải tìm chủ tịch mới, ban điều hành mới và huấn luyện viên mới.
Một lần nữa, bóng đá Italy tiến hành cuộc “đại cải tổ” với hy vọng tái thiết từ đống đổ nát.
Malagò, Maldini và Leonardo, cựu tuyển thủ Brazil từng là đồng đội của Maldini tại AC Milan, được giới thiệu như những kiến trúc sư của sự đổi thay. “Maldini luôn là mục tiêu của tôi”, Malagò tuyên bố.
Tuy nhiên, hai tuần vừa qua lại là quãng thời gian đầy cay đắng, khi đội tuyển Italy liên tiếp hứng chịu những thất bại dù chưa đá bất kỳ trận nào.
Kỳ vọng rất lớn. Tham vọng cũng rất lớn. “Đây như là lời hiệu triệu,” Maldini nói. “Khi Italy lên tiếng, thật khó để nói không.”
Nhưng Pep Guardiola và Carlo Ancelotti đã làm đúng điều đó. Họ nói không.
“Rất hợp lý khi chúng tôi bắt đầu với những người giỏi nhất thế giới,” Maldini giải thích về quá trình tìm kiếm HLV trưởng.
Việc mời Guardiola sẽ là biểu tượng cho một Italy sẵn sàng thay đổi, một sự thừa nhận rằng họ cần đoạn tuyệt với truyền thống. Nếu nhận lời, ông sẽ trở thành HLV ngoại quốc đầu tiên dẫn dắt đội tuyển Italy kể từ thời Helenio Herrera, người từng chia sẻ cương vị này với Ferruccio Valcareggi cách đây 60 năm sau thất bại nhục nhã trước CHDCND Triều Tiên tại World Cup 1966.
Sau cú ngã đau đớn trước Bosnia, ngay cả những người bảo thủ nhất cũng bắt đầu cởi mở với lựa chọn mang tính cách mạng mang tên Guardiola, người vừa khép lại hành trình kéo dài một thập kỷ rất thành công ở Man City.
Guardiola yêu Italy. Ông từng khoác áo Roma và Brescia trong những năm cuối sự nghiệp sau khi rời Barcelona. Ông nói tiếng Italy thành thạo. Tháng 2 vừa qua, Guardiola có mặt trên khán đài xem một trận đấu của Brescia và vẫn thường xuyên trở lại đất nước này để gặp lại những đồng đội cũ như Roberto Baggio. Mùa hè năm nay, khi ca sĩ nổi tiếng Jovanotti biểu diễn tại Barcelona, Guardiola còn xuất hiện ở hậu trường trong chiếc áo phông mang tên nghệ sĩ người Italy.
Maldini, trong khi đó, rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan. Ông sẽ bị chỉ trích nếu không theo đuổi Guardiola, nhưng cũng bị chê trách khi không thể thuyết phục được chiến lược gia người Tây Ban Nha. Việc thử sức với Guardiola gần như là mệnh lệnh quốc gia, dù từ lâu ai cũng hiểu rằng ông muốn nghỉ ngơi sau khi rời Manchester chỉ vài tháng trước. Ý định của Guardiola là tạm xa bóng đá, giống giai đoạn ông từng nghỉ giữa thời kỳ dẫn dắt Barcelona và Bayern Munich vào đầu những năm 2010. Chắc hẳn ông cũng chứng kiến việc Jurgen Klopp trở lại đầy hứng khởi sau vài năm rời xa guồng quay huấn luyện.
Maldini và Leonardo không thể thay đổi quyết định ấy. Đó là một “nhiệm vụ bất khả thi”. Nếu không thử, họ sẽ bị chỉ trích. Nhưng khi thử mà thất bại, họ vẫn bị chỉ trích.
Còn với Ancelotti, cái tên này không phải do truyền thông đưa ra mà chính Maldini nhắc đến. “Chúng tôi không thể nói thêm về Guardiola,” ông phát biểu bên lề một cuộc họp với các CLB Serie A. “Đó cũng chỉ là một trong những mục tiêu. Hiện chúng tôi cũng đã trao đổi với Ancelotti.”
Thông tin này khiến người ta bất ngờ và kéo theo hàng loạt câu hỏi. Vì sao lại chủ động nhắc đến Ancelotti nếu không phải để một lần nữa khẳng định tham vọng có phần viển vông của FIGC? Trái với niềm tin của Maldini rằng khó có thể từ chối đội tuyển Italy, thực tế là các ứng viên dường như rất dễ dàng nói không.
Ancelotti vừa gia hạn hợp đồng với tuyển Brazil trước World Cup. Sau khi đội bóng Nam Mỹ bị Na Uy loại từ vòng 1/8, ông cũng tái khẳng định mong muốn hoàn thành cam kết của mình.
Đến lúc này, hành trình tìm kiếm HLV trưởng mới cho Italy rõ ràng đã trở thành bài học về sự khiêm tốn. Hào quang của Maldini không đủ sức tạo nên phép màu.
Và ít nhất vào lúc này, vấn đề cũng không nằm ở tiền bạc. “Với Pep, yếu tố tài chính hoàn toàn không liên quan,” Maldini nói khi rời trụ sở Serie A. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu sau những năm Guardiola làm việc tại Man City. “Các ông không thể tưởng tượng tôi được trả bao nhiêu tiền đâu,” Guardiola từng nói như vậy trong giai đoạn Man City sa sút cách đây hai mùa giải.
Sau khi các lựa chọn đình đám lần lượt khép lại, sự chú ý chuyển sang Andrea Pirlo, người từng là đồng đội của Maldini tại Milan và tuyển Italy. Đó giống như một bước lùi lớn. Không phải một thế giới mới dũng cảm, mà là cảm giác “điệp khúc lặp lại”. Nó gợi nhớ quyết định thời Gravina, khi Buffon tiến cử Gattuso thay Luciano Spalletti dù công việc gần nhất của ông chỉ là dẫn dắt Hajduk Split tại Croatia.
Nhìn vào hồ sơ huấn luyện của Pirlo, rất khó để cảm thấy yên tâm.
Triều đại thống trị Serie A kéo dài chín năm liên tiếp của Juventus đã kết thúc dưới thời Pirlo. Ông bị sa thải vào tháng 5/2021 sau một mùa giải, dù vẫn mang về Coppa Italia và cán đích ở vị trí thứ tư.
Một năm sau, Pirlo bất ngờ chuyển đến CLB Fatih Karagumruk mới thăng hạng tại Thổ Nhĩ Kỳ. Sampdoria, khi ấy còn sở hữu quỹ lương đậm chất Serie A dù đang ở Serie B, sa thải ông vào tháng 8/2024. Vì thế, xét trên tiêu chí thành tích thuần túy, rất khó lý giải lời đề nghị mà Maldini và Leonardo dành cho Pirlo dựa trên công việc hiện tại của ông tại FC United Dubai, dù ông đã giúp đội bóng này thăng hạng mùa trước.
Không ít người cho rằng FIGC đáng ra nên tiếp tục đặt niềm tin vào Silvio Baldini, HLV U21 Italy, người tạm quyền sau khi Gattuso từ chức. Trong hai trận giao hữu bị xem là “đáng xấu hổ” trước World Cup với Luxembourg và Hy Lạp, Baldini gây ấn tượng khi sử dụng đội hình có độ tuổi trung bình chỉ 20 tuổi 6 tháng.
Dù lập dị đến mức dành tặng quãng thời gian ngắn ngủi trên ghế HLV trưởng cho chú chó gia đình tên Nebbia, chiến lược gia 67 tuổi này đã xây dựng được hình ảnh như phiên bản Marcelo Bielsa của bóng đá Italy và từng ảnh hưởng đến những HLV như Roberto De Zerbi.
Tuy nhiên, khoảnh khắc nổi tiếng nhất sự nghiệp của Baldini lại đến từ năm 2007, khi ông còn dẫn dắt Catania và chạy theo đá vào mông người đồng nghiệp Domenico Di Carlo bên đường biên. Sau đó là nhiều năm chìm trong mờ nhạt. Những thành công như giúp Pescara thăng hạng Serie B năm 2024 chỉ càng củng cố hình ảnh một nhân vật chống lại hệ thống và mang tinh thần lãng mạn thuần túy của bóng đá.
Với nhiều người, đó chính xác là điều Italy cần lúc này. Nhưng vấn đề là bóng đá hiện đại không còn đơn thuần là bóng đá nữa. Khi mọi thứ trên sân không vận hành trơn tru, các liên đoàn thường tìm đến những tên tuổi lớn không chỉ để cải thiện thành tích mà còn nhằm thu hút tài trợ và gia tăng giá trị thương mại. Pirlo rõ ràng đáp ứng tiêu chí đó. Phong cách của ông gần như đồng nghĩa với hình ảnh bóng đá Italy. Ông sẽ rất hợp trong bộ vest Armani tiêu chuẩn của FIGC.
Trớ trêu thay, chính sức hút thương mại của Pirlo lại là nguyên nhân khiến cơ hội ký hợp đồng bốn năm với ĐTQG tan biến.
Pirlo hiện là đại sứ toàn cầu của Fonbet, công ty cá cược thể thao lớn nhất Nga. Tháng 5 vừa qua, ông đến Moscow tham dự sự kiện “Football Day” tại sân Luzhniki cùng Marco Materazzi, đồng đội trong đội hình vô địch World Cup 2006. Thời điểm đó trùng với lúc Nga tiến hành một cuộc tấn công tên lửa đạn đạo nhằm vào Kiev trong cuộc chiến do Tổng thống Vladimir Putin phát động từ tháng 2/2022.
Ngoài ra, FC United Dubai cũng thuộc sở hữu của doanh nhân người Nga Sergey Lomakin. Mọi cáo buộc cho rằng Fonbet, Lomakin và FC United Dubai có liên hệ với nhau đều bị bác bỏ.
Trong tuyên bố gửi tới Gazzetta dello Sport, FC United Dubai khẳng định: “Ông Lomakin không có lợi ích hay cổ phần nào tại Fonbet. Hơn nữa, FC United Dubai, đội bóng do Andrea Pirlo dẫn dắt, không có bất kỳ mối liên hệ nào với Fonbet. Không tồn tại sự liên kết giữa ông Lomakin, United FC Dubai và Fonbet.”
Dù vậy, việc Pirlo sẵn sàng làm việc cho một công ty cá cược, đặc biệt là doanh nghiệp đặt tại nước Nga của Putin, nhanh chóng bị xem là yếu tố độc hại về mặt hình ảnh.
Đây là vấn đề phức tạp, đan xen giữa đạo đức, chính trị và địa chính trị. Không lâu trước đây, dưới thời Gravina (người tiền nhiệm của Malago), chương trình cải cách của FIGC từng bao gồm việc gỡ bỏ lệnh cấm tài trợ từ các công ty cá cược và kêu gọi trích một phần doanh thu đánh bạc để tái đầu tư vào bóng đá.
Lệnh cấm tài trợ cá cược trên mặt trước áo đấu tại Italy thực chất cũng chỉ mang tính hình thức. Trước các trận đấu, Sky và DAZN vẫn phát sóng những đoạn quảng cáo trong đó các số liệu thống kê kiểu Opta được sử dụng để dự đoán trận đấu. Chúng được coi là “thông tin tư vấn cược” thay vì quảng cáo cờ bạc.
Trong bối cảnh ấy, việc các tuyển thủ Italy như Sandro Tonali và Nicolo Fagioli từng nhận án treo giò dài hạn vì sử dụng các trang cá cược bất hợp pháp càng khiến câu chuyện thêm nhạy cảm. Một phần trong án phạt của họ là bắt buộc tham gia trị liệu và giáo dục thế hệ trẻ về những rủi ro từ cờ bạc. Vậy FIGC sẽ gửi đi thông điệp gì nếu bổ nhiệm một HLV trưởng đang là đại sứ cho một công ty cá cược, dù hoạt động hợp pháp?
Sau cùng là vấn đề chiến tranh. Thủ tướng Italy Giorgia Meloni là người ủng hộ mạnh mẽ Ukraine. Vì thế, những cáo buộc cho rằng Pirlo đang vô tình quảng bá hình ảnh nước Nga đã tạo nên áp lực dữ dội.
Tối Chủ nhật, Pirlo lên tiếng trên mạng xã hội sau khi biết mình không còn là ứng viên cho chiếc ghế HLV trưởng tuyển quốc gia. “Những ngày qua, tôi cảm thấy thật cay đắng khi theo dõi những cuộc tranh luận liên quan đến tên tuổi mình và khả năng đảm nhận vai trò HLV trưởng đội tuyển Italy,” ông viết.
“Trong suốt sự nghiệp, trước đây là cầu thủ và hiện tại là HLV, tôi luôn làm việc trong khuôn khổ pháp luật của các quốc gia nơi tôi công tác và tuân thủ đầy đủ các hợp đồng đã ký. Thỏa thuận đang gây tranh cãi gần đây bắt nguồn từ công việc của tôi tại UAE và nó hoàn toàn mang tính thương mại cũng như thể thao thuần tuý. Việc gán cho mối quan hệ hợp tác này ý nghĩa chính trị đồng nghĩa áp đặt cho tôi những quan điểm mà tôi chưa bao giờ bày tỏ, và điều này chắc chắn không phản ánh suy nghĩ của tôi.”
Những diễn biến chóng vánh vừa qua đã kéo theo những hệ luỵ nghiêm trọng. Dù Ban điều hành mới của FIGC vừa được thành lập, tổ chức này đã có dấu hiệu sắp tan rã.
Khi rời trụ sở tại Rome hôm thứ Hai, Malagò cố tỏ ra bình thản giữa lúc xuất hiện thông tin Maldini và Leonardo đang cân nhắc từ chức. “Tôi muốn giữ cuộc hẹn này,” ông nói. “Nhưng trong cuộc gọi kéo dài khoảng 20 đến 25 phút, tôi đã nhận được từ 600 đến 700 tin nhắn WhatsApp. Tôi sẽ phản hồi mọi người sớm nhất có thể. Tôi vẫn đang xử lý mọi việc. Các bạn sẽ sớm biết tất cả.”
Sự soi xét của dư luận không chỉ tập trung vào mối quan hệ thương mại giữa Pirlo và Fonbet. Một người con của ông, Nicolo Pirlo, hiện làm việc cho công ty đại diện cầu thủ YouFirst. Trong khi đó, Christian Maldini, con trai của Paolo Maldini, từng hợp tác với GR Sports, công ty quản lý cậu em Daniel Maldini hiện đang khoác áo Atalanta tại Serie A.
Điều này khiến nhiều người nhớ lại năm 2016, thời điểm tân HLV trưởng tuyển Italy Gian Piero Ventura muốn bổ nhiệm Marcello Lippi, người đưa Azzurri vô địch World Cup 2006, vào vị trí Giám đốc kỹ thuật. Tuy nhiên, Lippi sau đó rút lui để tránh nguy cơ xung đột lợi ích bởi con trai ông, Davide Lippi, khi ấy và cho đến nay vẫn là một người đại diện cầu thủ có tiếng.
Tuy vậy, trường hợp của Pirlo và Maldini có sự khác biệt. Cả Nicolo Pirlo lẫn Christian Maldini đều không phải người đại diện cầu thủ được cấp phép. Chẳng hạn, Nicolo tự giới thiệu bản thân trên mạng xã hội là một chuyên gia tư vấn tiếp thị thể thao. Vì thế, theo Điều 16 trong quy định của FIGC về người đại diện thể thao liên quan đến xung đột lợi ích và tính không tương thích, cả hai sẽ không phải từ bỏ công việc hiện tại nếu Andrea Pirlo được bổ nhiệm làm HLV trưởng đội tuyển Italy.
Ở góc độ rộng hơn, thật đáng ngạc nhiên khi hai cựu cầu thủ vốn nổi tiếng nhờ nhãn quan chiến thuật và khả năng đọc trận đấu xuất sắc lại không lường trước được những rắc rối này.
Mới chỉ một tuần trước, Malagò còn khẳng định: “Tôi đã mất hai tuần để thuyết phục Maldini và Leonardo. Cùng với họ, tôi xây dựng một kế hoạch vượt ra ngoài câu chuyện HLV trưởng.” Nói cách khác, đây được cho là một dự án cải tổ toàn diện và dài hạn, chứ không phải kế hoạch chỉ xoay quanh một cuộc bổ nhiệm.
Vì vậy, toàn bộ đề án ấy chắc chắn không thể phụ thuộc hoàn toàn vào việc có chiêu mộ được Pirlo hay không. Đặc biệt khi Thiago Motta, người từng gây ấn tượng mạnh tại Bologna trước khi bị Juventus sa thải vào tháng 3 năm ngoái sau 9 tháng cầm quân, vẫn có thể là một ứng viên dung hòa phù hợp với FIGC.
Một mặt, người ta có thể cảm thông cho sự thất vọng ngày càng lớn của Maldini và Leonardo. Nhưng mặt khác, nếu đúng là họ sẽ từ chức sau chưa đầy ba tuần đảm nhiệm công việc, như nhiều nguồn tin dự đoán, thì câu hỏi đặt ra là: vì sao họ nhận lời ngay từ đầu?
Với những người dày dạn kinh nghiệm trong môi trường bóng đá Italy như vậy, liệu những phản ứng dữ dội và làn sóng chỉ trích trong 72 giờ qua có thực sự là điều bất ngờ?
Sau khi bị AC Milan sa thải, dù trước đó vừa được gia hạn hợp đồng và trao thêm quyền lực bởi chủ sở hữu Gerry Cardinale với điều kiện phải được đánh giá như mọi nhân viên khác của RedBird, đội tuyển Italy từ lâu đã được xem là bến đỗ tiếp theo hợp lý của Maldini. Trước khi chấp nhận lời đề nghị từ Malagò, ông cũng từng gặp một ứng viên tranh cử chủ tịch Fenerbahce. Nhưng ứng viên đó thất bại. Vậy giờ thì sao? Bến đỗ tiếp theo sẽ là đâu?
Khởi đầu mới của đội tuyển Italy đã biến thành một màn xuất phát hụt đầy đau đớn đối với tất cả những người liên quan.
Tạm thời, tuyển Italy mới vẫn giống hệt tuyển Italy cũ. Vẫn chìm trong những tranh cãi do chính mình tạo ra. Bình cũ và rượu cũng không mới!
